عضويتلغو عضويت

Powered by WebGozar

خانه نجوم

واژه‌نامه نجوم

کتابهای نجوم

اسامی ستارگان

فهرست مقالات نجوم

مباحث علمی	مباحث کاربردی و تجربی
ستاره شناسی	نقشه ستارگان
تاریخ ستاره شناسی	تلسکوپ
کپلر	رصدخانه
قوانین کپلر	رصد آسمان شب
تیکو براهه	تعین جرم ستارگان
کهکشان رادیویی	سنجش فشار گاز جو
عقاید نجوم شناسی	نمودار HR
نظریه انفجار بزرگ	کیهان شناسی
سحابی	پراکندگی فوتون
کهکشان راه شیری	مراحل تحول ستارگان
اصل جهان نوسان کننده	حد چاندراسکا
اصل هابل	حفره سیاه
انبساط جهان	نواختران
کوچکترین واحد نجومی	ابر نواختران
سال نوری	انرژی ستاره نوترونی
نظریه جهان پایدار	سیاهچاله
اجرام آسمانی	جابجایی گرانش
مریخ	قمر
مشتری	جو زمین
زمین	سنجش جرم سیارات
خورشید	سنجش چگالی سیارات
ستاره دنباله دار	گرانش سطحی سیارات
کویزارد	سرعت فرار سیارات
قضیه ویریال	تلسکوپ نوری
منشا انرژی خورشید	تلسکوپ کپلری
همجوشی هسته‌ای	تلسکوپ رادیویی
شکافت هسته‌ای	ماهواره
ماده تاریک	تلسکوپ اشعه ایکس
همجوشی هیدروژن نوری	گورستان ستارگان
تاریخ نجوم	منظومه شمسی
اختر نما	شهانه
سحابی	شهاب سنگ
خورشید	ستاره قطبی
منظومه شمسی	تقسیم ستارگان
کهکشان آندرومدا	صور فلکی
پارسک	مطالعه میل خورشید
معادله پوکسن	مختصات استوانه‌ای
ثابت هابل	زمان نجومی
هابل	زمان خورشیدی
تلسکوپ فضایی هابل	سالنامه نجومی
کهکشان بیضوی	زمان استاندارد
کهکشان حلزونی	قدر ظاهری
کهکشان	روش مثلث بندی
تبخیر کهکشان	سیستم جانسون مورگان
سیاره	سنجش جرم زمین
ستاره	انفجار ابرنواختران
کهکشان رزیتا	محاسبه فواصل نجومی
تعاریف ستاره شناسی	ابر نواخترهای دور دست
مثلثات کروی	حرکت در منظومه شمسی
دستگاه مختصات افقی	شیمی ستاره‌ای
دستگاه افقی
دستگاه بعد و میل
طلوع و غروب ستارگان
دستگاه اکلیپیتیک
زمان نجومی
مشخصات کره زمین
خوشه بندی کهکشان
آسمان پر ستاره
کره زمین
زمین در منظومه شمسی
تحولات افلاک
شکل واقعی زمین
رادیو نجوم
تاریخ شهاب سنگها
مطالعه شهاب سنگها
دنیای سیاهچاله‌ها
کسوف
شب و روز
نامگذاری ستارگان
حرکت ظاهری ستارگان
خانواده زمین
خمش نور
تشکیل سیاهچاله‌ها
چرخش کهکشان

ستاره شناسی ، علمی است که با مشاهده و توضیح وقایعی که در خارج از زمین و جو آن رخ می‌دهد سر و کار دارد. این علم منشا پیدایش و خواص فیزیکی و شیمیائی اشیائی که قابل مشاهده در آسمان بوده (و خارج زمین قرار دارند) و همینطور فرآیندهای منتجه از آنها را مطالعه می‌کند. در طی قسمتی از قرن بیستم ، ستاره شناسی به سه شاخه تقسیم شده بود: محاسبات نجومی ، مکانیک آسمانی و فیزیک نجومی. حالات برجسته متداول فیزیک نجومی در نامگذاری گروههای آموزشی دانشگاهی و موسسات درگیر با تحقیقات نجومی متجلی می‌شود:

قدیمیترین آنها بدون هیچ تغییری ، گروهها و موسسات ستاره شناسی می‌باشند، جدیدترین آنها به نگه داشتن فیزیک نجومی در نامشان تمایل دارند، برخی اوقات کلمه ستاره شناسی را برای تأکید بر طبیعت تحقیقاتشان ، در نامشان قرار نمی‌دهند. به علاوه ، تحقیقات فیزیک نجومی ، مخصوصا در فیزیک نجومی نظری ، را افرادی که پس زمینه فیزیک و ریاضی دارند می‌توانند انجام دهند.

ستاره شناسی از معدود علومی است که آماتورها هنوز در آن نقش فعالی دارند، خصوصا در کشف و مشاهده حوادث زودگذر. ستاره شناسی نباید با طالع بینی ، شبه علمی که با پیگرد مسیر اجرام آسمانی ، مبادرت به پیشگویی سرنوشت افراد می‌نماید اشتباه شود. این دو اگر چه در ریشه مشترکند، اما کاملا متفاوتند؛ ستاره شناسان روش علمی را پذیرفته‌اند، در حالیکه طالع بینها اینطور نیستند.

تقسیمات ستاره شناسی

ستاره شناسی به چند شاخه تقسیم می‌گردد. اولین تقسیم بندی بین ستاره شناسی نظری و ستاره شناسی شهودی می‌باشد. مشاهده گرها روشهای مختلفی را برای جمع آوری اطلاعات درباره حوادث بکار می‌برند، اطلاعاتی که بعدا توسط نظریه پردازان برای ایجاد تئوریها و مدلهایی ، برای شرح مشاهدات و پیش بینی حوادث جدید بکار می‌رود. حوزه‌های مطالعه همچنین به دو طریق دیگر تقسیم بندی می‌شوند: موضوعی ، که معمولا به منطقه فضا (مثلا ستاره شناسی کهکشانی) یا مسائل اشاره شده (مانند تشکیل ستاره یا کیهان شناسی) بستگی دارد؛ یا به روش مورد استفاده برای گرد آوری اطلاعات (بطور مبنائی ، چه ناحیه‌ای از طیف الکترومغناطیس استفاده می‌شود). در حالیکه تقسیم بندی اولیه به هر دوی مشاهده گر و نظریه پرداز مربوط می‌شود، دومی مربوط به مشاهده گرهاست(نه کاملا) ، چون نظریه پردازها سعی می‌کنند از اطلاعات موجود در تمامی طول موجها استفاده کنند و مشاهده گرها اغلب بیش از یک منطقه از طیف را مشاهده می‌کنند.

تقسیم بندی بر اساس موضوع یا مسائل اشاره شده

• اجرام آسمانی
• تاریخچه نجوم
• محاسبات نجومی: مطالعه مکان اشیاء در آسمان و تغییر مکان آنها، که سسیستم مختصات مورد استفاده و علم حرکت اجرام در کهکشان را تعیین می‌کند.
• کیهان شناسی: مطالعه کیهان به عنوان یک کل و تکامل آن.
• ستاره شناسی کهکشانی: مطالعه ساختمان و اجزاء کهکشان ما و سایر کهکشانها.
• ستاره شناسی برون کهکشانی: مطالعه اجرام (عمدتا کهکشانها) خارج از کهکشان ما.
• شکل گیری کهکشان و تکامل: مطالعه شکل گیری کهکشانها و تکامل آنها.
• علوم سیاره‌ای: مطالعه سیارات منظومه شمسی.
• ستاره شناسی ستاره‌ای: مطالعه ستارگان.
• تکامل ستاره‌ای: مطال؍

---

تاریخچه نظر دهید

احتمال برخورد شهاب‌سنگ 2004MN4 به کره زمین

شهاب‌سنگ 2004MN4 که در تابستان سال ۲۰۰۴ میلادی برای نخستین بار رصد شد خیلی سریع به یکی از جنجالی‌ترین اجرام آسمانی که احتمال برخورد با کره زمین برای آنها بالاست تبدیل شد. این شهاب‌سنگ که قطر تقریبی آن حدود ۳۲۰ متر است در صورت برخورد با زمین قدرت انفجاری معادل ۸۵۰ مگاتن یعنی حدود ۶۵۰۰۰ برابر بمب اتمی هیروشیما خواهد داشت.

مدار گردش این شهاب‌سنگ بدور خورشید (که معادل ۳۲۳ روز است) با مدار گردش کره زمین بدور خورشید در روز ۱۳ آوریل هر سال تلاقی می‌کند. بر اساس محاسبات اولیه، در ۱۳ آوریل ۲۰۲۹ میلادی، این شهاب‌سنگ از فاصله‌ای بسیار نزدیک معادل ۳۵۰۰۰ کیلومتری زمین خواهد گذشت! (برای مقایسه این فاصله، ماهواره‌های ژئوسنکرون در مدار ۳۶۰۰۰ کیلومتری زمین قرار دارند و ماه در فاصله حدود ۳۸۰۰۰۰ کیلومتری زمین است). این فاصله در مقیاسهای نجومی آنقدر کوچک است که عملاً در محدوده خطای محاسبات دینامیک تعیین مدار حرکت این شهاب‌سنگ قرار می‌گیرد. چون شهاب‌سنگها دارای اشکال منظم هندسی نیستند و اطلاعات فیزیکی دقیقی از آنها در دست نیست، پیش‌بینی دقیق مسیر حرکت آنها در آینده عملاً غیر ممکن است. بهمین دلیل معمولاً احتمال برخورد و محدوده فضایی احتمال حضور جرم آسمانی برای آنها تعیین می‌شود. مثلاً برای شهاب‌سنگ 2004MN4 با آنکه مرکز محدوده عبور شهاب‌سنگ از ۳۵۰۰۰ کیلومتری کره زمین می‌گذرد ولی احتمال برخورد مستقیم با زمین هم بمیزان حدود 2.7% یا ۱ به ۳۷ وجود دارد. البته این رقم هر چند وقت یکبار توسط مراکز ردیابی اجرام نزدیک زمین بروز می‌شود. این احتمال در مقیاس تورینو، که معیاری برای میزان خطرناک بودن یک جرم آسمانی برای کره زمین است، معادل ۲ می‌باشد (مقیاس تورینو از صفر برای احتمال صفر برخورد تا ۱۰ که بیانگر احتمال برخورد صد درصد همراه با نابودی کامل نسل بشر و ایجاد زمستان جهانی می‌باشد تغییر می‌کند). البته اخیراً این شهاب‌سنگ به مقیاس ۱ نزول کرد ولی احتمال بالا رفتن آن در آینده باز هم وجود دارد. در حال حاضر تنها سه جرم آسمانی دارای مقیاس تورینو معادل ۱ هستند.

حتی اگر این شهاب‌سنگ در بهار ۲۰۲۹ به زمین برخورد نکند، یک نمایش خیره کننده از نور و اثرات نامعلوم دیگر را بدنبال خواهد داشت و قطعاً روز جمعه ۱۳ آوریل آن سال برای مردم کره زمین روزی هراس‌آور خواهد بود (بعضی‌ها روزهای جمعه‌ای که تاریخ آنها ۱۳ باشد را کلاً نحس می‌دانند و همین تقارن از هم اکنون باعث اضطراب خیلی‌ها شده).

اطلاعات تکمیلی:
- گروه کاری اجرام آسمانی نزدیک زمین (وابسته به ناسا)
- پلاگین جاوا که مسیر حرکت شهاب سنگ 2004MN4 را شبیه سازی می کند (برای سالهای دور دقت زیادی ندارد).
- اطلاعات بیشتری در باره شهاب سنگ 2004MN4 در سایت ویکی پدیا
- وب سایت اختصاصی شهاب سنگ 2004MN4

تلسکوپ فضايی جديد ناسا

جديدترين تلسکوپ فضايی ناسا بنام اسپيتزر (Spitzer) کار خود را از پائيز آغاز کرده است و تصاوير فوق العاده دقيقی در طيف مادون قرمز از کهکشانها و اجرام سماوی گرفته است. اهميت اين تلسکوپ در اين است که بدليل استفاده از طيف مادون قرمز می‌تواند از مناطقی از فضا تصوير برداری کند که از دید تلسکوپهای معمولی در نور مرئی بدلیل وجود گرد و غبارهای کيهانی پنهان هستند.
جديدترين و در نوع خود منحصر بفردترين تکنيکی که در اين تلسکوپ بکار رفته است، استفاده از مدار دنباله رو زمين (Earth-trailing solar orbit)است به اين معنی که اين تلسکوپ عملاً بجای آنکه حول کره زمين بگردد (مانند بقيه ماهواره‌ها) حول خورشيد و در همان مداری که کره زمين قرار دارد می‌گردد. اين امر باعث می‌شود که بتوان هميشه يک طرف از تلسکوپ را در جهت مخالف خورشيد قرار داد که به نوع خود باعث پايداری درجه حرارت تا صفر مطلق (منفی 273 سانتی گراد) خواهد شد (با کمک خنک کننده های اضافی و يک سپر محافظتی خورشيدی که در شکل هم ديده می‌شود). اين دمای پائين از ملزومات تصوير برداری دقيق در طيف مادون قرمز است.

صورت فلکی سگ کوچک (کلب اصغر)

نگارش یافته توسط فرشاد دهقانی   صورت فلکی سگ کوچک یکی دیگر از سگهای شکارچی (صورت فلکی جبار) صورت فلکی سگ کوچک (کلب اصغر) است که در مجاورت صورت فلکی کلب اکبر قرار گرفته است. این صورت فلکی جزو صورتهای فلکی کوچک آسمان است که ستاره شعرای شامی پرنورترین ستاره این صورت فلکی است. شعرای شامی هفتمین ستاره از حیث نورانیت است. ادامه مطلب...   صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) نگارش یافته توسط فرشاد دهقانی     صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) در آسمان زمستان، صورت فلکی شاخص بعد از صورت فلکی جبار، صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) است که یافتنش هم ساده است. در این مقاله سعی شده است تا کاربران عزیز هرچه بیشتر با این صورت فلکی و نحوه رصد آن آشنا شوند. نقشه صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را در اینجا مشاهده کنید. ادامه مطلب...

ماده تاریک معمای کیهان نگارش یافته توسط فرشاد دهقانی   05 آذر 1386 ساعت 08:41 ماده تاریک معمای کیهان کیهان شناسی که علم مطالعه آغاز، شکل گیری و تکامل عالم است هنوز نمی داند ۹۹% عالم را چه چیز تشکیل داده است. به نظر می رسد جز غیر قابل مشاهده ای قسمت اعظم عالم را تشکیل داده است که قابل شناسایی نیست. این ماده واقعا چیست؟ چگونه آن را بشناسیم؟ ادامه مطلب...

سایر مطالب... زحل جواهر منظومه شمسی

   

خبر خوش فضایی ایران: ماهواره مصباح 1 توسط موشک شهاب 4 از ایران به فضا می رود

نگارش یافته توسط فرشاد دهقانی

13 دی 1386 ساعت 21:20

ماهواره مصباح 1 پروژه مصباح از سال 1376 شروع شده و قرار بود در سال 2005 با موشک روسی «كاسموس Kosmos-3M» از ایستگاه فضایی «پلستسک Plesetsk» در مداری در 1000 کیلومتری زمین قرار گیرد.  اما خبر خوبی که باید به شما دوستداران دانش فضایی بدهم و آن اینکه این ماهواره با موشک شهاب 4 از ایران پرتاب می شود. شاید برای شما این خبر شوکه کننده باشد ، اما خبر خوش فضایی که قرار است رئیس جمهور در بهمن ماه به اطلاع برساند در واقع همین خبر است. برای اطلاعات بیشتر می توانید به تقویم پرتاب های فضایی ناسا نگاهی بیاندازید که موشک حامل مصباح 1 را شهاب 4 و محل پرتاب را ایران معرفی کرده است. http://www2.jpl.nasa.gov/calendar/

ادامه مطلب...

ادامه مطلب